काठमाडौं । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच नयाँ दिल्लीमा भेटवार्ता भएको छ। उदीयमान राष्ट्रहरूको समूह ‘ब्रिक्स’ शिखर सम्मेलनको साइडलाइनमा शनिबार भएको भेटमा दुई नेताले लामो समयदेखि विवादित सीमा समस्या समाधान गर्दै द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप गति दिने विषयमा छलफल गरेका छन्।
परमाणु शक्ति सम्पन्न दुई छिमेकीबीच सम्बन्धमा क्रमिक सुधार देखिइरहेका बेला राष्ट्रपति सी सात वर्षपछि भारत पुगेका हुन्। सन् २०२० मा लद्दाखको विवादित सीमाक्षेत्रमा भएको घातक सैन्य झडपपछि चिसिएको चीन–भारत सम्बन्ध पछिल्ला दिनमा पुनः सुधारको दिशामा अघि बढिरहेको छ।
सीमा विवाद समाधानमा जोड
भारतको विदेश मन्त्रालयका अनुसार मोदी र सीले सीमा प्रश्नको निष्पक्ष, तर्कसंगत र दुवै पक्षलाई स्वीकार्य हुने समाधान खोज्न मिलेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
भेटमा प्रधानमन्त्री मोदीले सीमाक्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व कायम राख्न दुवै देशले यसअघि भएका सम्झौता तथा समझदारीको पूर्ण पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।
करिब ३ हजार ५०० किलोमिटर लामो वास्तविक नियन्त्रण रेखा (एलएसी) आसपास अझै पनि दुवै देशले ठूलो संख्यामा सैनिक तैनाथ गरेका छन्। त्यसैले सीमा क्षेत्रमा शान्ति कायम गर्नु दुई देशबीचको सम्बन्ध सुधारका लागि महत्वपूर्ण विषय मानिएको छ।
व्यापार असन्तुलन घटाउने प्रयास
भेटवार्तामा दुई देशबीचको व्यापारिक असन्तुलन तथा आपूर्ति शृंखलासँग सम्बन्धित समस्याबारे समेत छलफल भएको छ।
दुवै नेताले एकअर्काका आर्थिक चासोलाई ध्यानमा राख्दै अर्थपूर्ण र पूर्वानुमानयोग्य बजार पहुँच विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। साथै व्यापार, संस्कृति र यातायात कनेक्टिभिटीलाई थप विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिएको छ।
चीनले भारतसँगको सम्बन्धलाई रणनीतिक र दीर्घकालीन दृष्टिकोणबाट हेर्दै आएको राष्ट्रपति सीले बताएका छन्। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सिन्ह्वाका अनुसार उनले दुई देशबीच विभिन्न संस्थागत संयन्त्र पुनः सक्रिय हुँदै गएको र द्विपक्षीय व्यापार नयाँ उचाइमा पुगेको उल्लेख गरेका छन्।
भेटपछि जारी भिडियो सन्देशमा सीले चीन र भारतबीच विभिन्न क्षेत्रमा भिन्नता भए पनि एकअर्काका सामर्थ्यलाई पूरक बनाउँदै सहकार्य र साझा सफलता हासिल गर्न सकिने बताएका छन्।
लद्दाखपछि सुधारको प्रयास
सन् २०२० मा लद्दाखमा भएको सैन्य झडपपछि चीन र भारतबीचको सम्बन्ध निकै तनावपूर्ण बनेको थियो। त्यसयता दुई देशबीच उच्चस्तरीय राजनीतिक सम्पर्क, हवाई उडान पुनः सञ्चालनको तयारी तथा भिसा सेवामा सहजताजस्ता कदममार्फत सम्बन्ध सुधारको प्रयास भइरहेको छ।
चिनियाँ राष्ट्रपति सीले चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी तथा कम्युनिस्ट पार्टीका उच्च अधिकारी काई चीसमेत सहभागी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै भारत भ्रमण गरेका हुन्।
यद्यपि, सीमा क्षेत्रमा अझै पनि दुवै देशको ठूलो सैन्य उपस्थिति कायम छ। यही कारण राजनीतिक तथा आर्थिक सम्बन्ध सुधारसँगै सीमा विवादको स्थायी समाधान खोज्नु दुवै देशका लागि प्रमुख चुनौती बनेको छ।
मेलबर्न विश्वविद्यालयका चीन–भारत मामिलाविज्ञ प्रदीप तनेजाका अनुसार दुवै देश सीमा विवादमा छिटो र ठोस उपलब्धि हासिल गर्न चाहन्छन्। तर सीमामा सैन्य तैनाथी कायम राख्दै अर्कोतर्फ आर्थिक तथा जनस्तरको सम्बन्ध विस्तार गर्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण रहेको उनको विश्लेषण छ।
मोदी–सी भेटवार्तालाई पछिल्लो समय सुधारोन्मुख चीन–भारत सम्बन्धलाई थप गति दिने महत्वपूर्ण राजनीतिक संवादका रूपमा हेरिएको छ।
प्रतिक्रिया