काठमाडौं । भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीपछि ऊर्जा क्षेत्रको पुनःस्थापना चुनौतीपूर्ण बनेको छ। भदौ १० गते आएको बाढीबाट नेपाल विद्युत् प्राधिकरण तथा उसका सहायक कम्पनीका उत्पादन, प्रसारणलगायत संरचनामा मात्रै करिब ७४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान छ।
भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनःस्थापना भइरहेकै बेला पछिल्लो अविरल वर्षा, बाढी र पहिरोले थप विद्युत् आयोजना तथा प्रसारण संरचनामा क्षति पुर्याएको छ। प्राधिकरणका अनुसार पछिल्लो बाढीपहिरोबाट देशका विभिन्न क्षेत्रमा कुल १ हजार २९२ मेगावाट क्षमताका जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएका छन्।
प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले बाढीपहिरोका कारण अवरुद्ध भएका केही उत्पादन केन्द्र सञ्चालनमा ल्याउन समय लाग्ने भए पनि अधिकांश प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति पुनःस्थापना भइसकेको बताएका छन्। बाँकी क्षेत्रमा समेत विद्युत् लाइन सुचारु गर्न प्राविधिक टोली परिचालन गरिएको उनले जानकारी दिए।
बाढीबाट प्रभावित केही आयोजनाको उत्पादन नै रोकिएको छ भने केही आयोजना सञ्चालन गर्न सक्ने अवस्थामा रहे पनि प्रसारण लाइन र टावरमा क्षति पुगेका कारण उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन। यसले प्राकृतिक विपत्तिको असर उत्पादन केन्द्रसँगै प्रसारण पूर्वाधारसम्म फैलिएको देखाएको छ।
पछिल्लो बाढीपहिरोबाट सबैभन्दा बढी ४३०.८ मेगावाट क्षमताका आयोजना त्रिशूली करिडोरमा प्रभावित भएका छन्। त्यस्तै, कुश्मा–दाना क्षेत्रमा ३५८.२ मेगावाट, मर्स्याङ्दी करिडोरमा १८९ मेगावाट, कालीगण्डकी करिडोरमा १४४ मेगावाट, पोखरा क्षेत्रमा १२१ मेगावाट, मोदी क्षेत्रमा २८ मेगावाट र समुद्रटार क्षेत्रमा २१ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित भएका छन्।
कुश्मा–दाना क्षेत्रमा मात्रै १२ वटा आयोजना प्रभावित भएका छन्। निलगिरि–१, निलगिरि–२, मिस्त्री, थापाखोला, रेलेखोला र घलेम्डीलगायत आयोजना सञ्चालन गर्न सकिने अवस्थामा रहे पनि कुश्मा–दाना २२० केभी प्रसारण लाइनका टावरमा क्षति पुगेपछि उत्पादित विद्युत् प्रणालीमा प्रवाह गर्न समस्या भएको छ। घारखोला १४.८ मेगावाट भने सञ्चालन गर्न नसकिने अवस्थामा रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
त्यस्तै, राहुघाट क्षेत्रमा माथिल्लो राहुघाट ४८.५ मेगावाट, राहुघाट मङ्गले ३५.५ मेगावाट, ठूलोखोला २१.३ मेगावाट, माथिल्लो ठूलोखोला २२.५ मेगावाट र राहुघाट ४० मेगावाटको उत्पादन प्रसारण लाइनमा आएको समस्याका कारण प्रभावित भएको छ।
पोखरा क्षेत्रमा सुपर मादी ४४ मेगावाट, माथिल्लो मादी २५ मेगावाट, मादमे खोला २९ मेगावाट, सिक्लेस १२ मेगावाट र नामार्जुन ११ मेगावाट गरी १२१ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित छन्। मादमे खोलामा आयोजनाकै प्राविधिक समस्या देखिएको छ भने अन्य आयोजनामा बाढीको असर परेको प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख छ।
मर्स्याङ्दी करिडोरमा मिडिल मर्स्याङ्दी ७० मेगावाट, माथिल्लो मर्स्याङ्दी ५० मेगावाट र मर्स्याङ्दी ६९ मेगावाट गरी १८९ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित भएका छन्। कालीगण्डकी करिडोरमा १४४ मेगावाटको कालीगण्डकी ‘ए’ समेत प्रभावित भएको छ।
त्रिशूली करिडोरमा रसुवागढी १११ मेगावाट, सान्जेन ७८ मेगावाट, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ ६० मेगावाट, लोअर सान्जेन ४२.५ मेगावाट, त्रिशूली २४ मेगावाट, प्राधिकरणको २५ मेगावाटको सोलार आयोजना, चिलिमे २२.१ मेगावाट, लाङटाङ २० मेगावाट, अपर सान्जेन १४.८ मेगावाट, माथिल्लो मेलुङ १४.३ मेगावाट, देवीघाट १४.१ मेगावाट र मेलुङ खोला ५ मेगावाट गरी ४३०.८ मेगावाट क्षमताका आयोजना प्रभावित भएका छन्।
राहुघाट सञ्चालनमा आउन करिब १० दिन लाग्ने
बाढीका कारण म्याग्दीमा रहेको ४० मेगावाटको राहुघाट जलविद्युत् आयोजनाको टेलरेस गेट र डक्टमा क्षति पुगेको छ। विद्युत्गृहको टरबाइन फ्लोरमा समेत पानी पसेकाले सफाइ र मर्मतपछि आयोजना सञ्चालनमा आउन करिब १० दिन लाग्ने प्राधिकरणको अनुमान छ। आयोजनाको स्विचयार्ड भने सामान्य अवस्थामा रहेकाले चार्ज गरिसकिएको छ।
राहुघाट आयोजना केही दिनअघि मात्रै राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोडिएको थियो। तर बाढीका कारण सञ्चालन प्रभावित भएपछि नयाँ थपिएको ४० मेगावाट उत्पादनसमेत तत्काल प्रणालीमा उपलब्ध हुन सकेको छैन।
कुश्मा–दाना प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण त्यसमा जोडिएका सात आयोजनाबाट करिब १९० मेगावाट विद्युत् प्रसारण हुन सकेको छैन। राहुघाट सबस्टेसनमा जोडिएका बाढी प्रभावित आयोजनामध्ये राहुघाटको ४० मेगावाटबाहेक १२७ मेगावाट उत्पादन सञ्चालन गर्न सक्ने अवस्थामा रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
हाल प्रणालीबाट बाहिर रहेका आठ आयोजनाको कुल क्षमता २३० मेगावाट रहेको छ। यसैबीच सेती–मादी करिडोरमा बाढीका कारण अवरुद्ध भएका २६२ मेगावाट र मर्स्याङ्दी करिडोरमा अवरुद्ध भएका १९० मेगावाट क्षमताका आयोजना पुनः सञ्चालनमा आइसकेका छन्। १४४ मेगावाटको कालीगण्डकी जलविद्युत् केन्द्र पनि सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको छ।
दाना–कुश्मा प्रसारण लाइनका टावरमा क्षति
कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गतको २२० केभी दाना–कुश्मा प्रसारण लाइनको म्याग्दी खण्डमा रहेका टावर नम्बर २१ र २२ मा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण प्राधिकरणले दिएको छ।
क्षतिग्रस्त स्थानसम्म पुग्ने बाटो विभिन्न ठाउँमा अवरुद्ध रहेकाले विस्तृत निरीक्षण गर्न समस्या भएको छ। त्यसैले प्रसारण संरचनामा भएको क्षतिको पूर्ण विवरण आउन बाँकी रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेपछि त्यसमा जोडिएका आयोजना उत्पादन गर्न सक्ने अवस्थामा भए पनि उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा प्रवाह गर्न नसकिएको हो। यसले उत्पादन केन्द्र सुरक्षित भए पनि प्रसारण संरचना पुनःस्थापना नभएसम्म विद्युत् प्रणालीमा जोड्न नसकिने अवस्था देखाएको छ।
अधिकांश क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति पुनःस्थापित
पछिल्लो बाढीपहिरोबाट अवरुद्ध भएका क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति पुनःस्थापनाको कामसमेत तीव्र पारिएको छ। म्याग्दी, बागलुङ, तनहुँको झापुटार सबस्टेसन क्षेत्र र रुकुम पूर्वमा विद्युत् आपूर्ति सुचारु भइसकेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
मुस्ताङ, प्युठान र रोल्पामा पनि विद्युत् सेवा पुनःस्थापना गर्ने काम भइरहेको छ। मनाङमा भने सडक तथा भौगोलिक अवस्थाका कारण पुनःस्थापनामा थप समय लाग्ने देखिएको छ।
वर्षाका कारण अवरुद्ध वितरण लाइन तथा संरचना मर्मत गर्न प्राविधिक टोली परिचालन गरिएको छ। वर्षा रोकिएसँगै अधिकांश क्षेत्रमा वितरण प्रणाली सञ्चालनमा ल्याउन सकिएको र बाँकी क्षेत्रमा पनि टोलीले काम गरिरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
सुखायाममा २ हजार ३७२ मेगावाट विद्युत् उपलब्ध गराउने योजना
आगामी सुखायाममा विद्युत् माग र आपूर्तिबीच सन्तुलन कायम गर्न प्राधिकरणले आन्तरिक उत्पादनसँगै भारतबाट विद्युत् आयात गर्ने योजना बनाएको छ।
प्राधिकरणका अनुसार सुखायाममा आन्तरिक उत्पादनबाट करिब १ हजार २१८ मेगावाट विद्युत् उपलब्ध हुने अनुमान छ। त्यस्तै, ढल्केबर–मुजफ्फरपुरबाट ६०० मेगावाट, टनकपुर–महेन्द्रनगरबाट ५४ मेगावाट, बिहारका विभिन्न बिन्दुबाट ३५० मेगावाट र आरटीसीमार्फत १५० मेगावाट गरी भारतबाट कुल १ हजार १५४ मेगावाट विद्युत् आयात गर्ने योजना छ।
आन्तरिक उत्पादन र आयात जोड्दा सुखायाममा कुल २ हजार ३७२ मेगावाट विद्युत् उपलब्ध हुने प्राधिकरणको अनुमान छ। गत सुखायाममा राष्ट्रिय विद्युत् मागको उच्चतम स्तर २ हजार २९२ मेगावाट पुगेको थियो। त्यसको तुलनामा आगामी सुखायामका लागि अनुमान गरिएको उपलब्धता ८० मेगावाट बढी हो।
तर भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट क्षतिग्रस्त ठूला उत्पादन तथा प्रसारण संरचनाको पुनर्निर्माणसँगै पछिल्लो बाढीपहिरोबाट क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनःस्थापना पनि एकैपटक अघि बढाउनुपर्ने अवस्था छ।
भदौ १० गतेको भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीले माथिल्लो त्रिशूली–३ बीको २२० केभी हबमा समेत क्षति पुर्याएको थियो। विभिन्न जलविद्युत् केन्द्रमा परेको असरका कारण करिब ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
यसरी हेर्दा ऊर्जा क्षेत्रमा भएको करिब ७४ अर्ब रुपैयाँको प्रारम्भिक क्षति र पछिल्लो बाढीपहिरोबाट प्रभावित १ हजार २९२ मेगावाट क्षमताका आयोजनाले प्राकृतिक विपत्तिपछि ऊर्जा पूर्वाधार पुनःस्थापनाको चुनौती गम्भीर रहेको देखाउँछ। उत्पादन केन्द्रदेखि प्रसारण र वितरण संरचनासम्म एकैसाथ पुनःस्थापना गर्नुपर्ने भएकाले विद्युत् प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा पुरानै अवस्थामा फर्काउन समय लाग्ने देखिएको छ।
प्रतिक्रिया